Sefydliad yn Lesotho yw Ffederasiwn y Cyfreithwyr Benywaidd ( FIDA ) sy’n hyrwyddo hawliau dynol gyda’r nod o ymrymuso menywod a phlant.

Mae gan y wlad draddodiad hir o batriarchaeth â gwerthoedd diwylliannol cryf sy’n golygu bod menywod a phlant yn agored i anghyfiawnder.

Ers 1988, mae FIDA wedi bod yn ymgyrchu dros ddiwygio’r gyfraith ac mae hynny wedi llwyddo i sicrhau cryn dipyn o newid cadarnhaol.

Dros yr un mlynedd ar bymtheg diwethaf, mae deddfwriaeth wedi cael ei datblygu sy’n sicrhau bod gan fenywod yn Lesotho hawl i gael eu heiddo a’u hadnoddau eu hunain; mae menywod priod yn gallu hawlio pensiwn yn uniongyrchol bellach; ac mae isafswm cyflog wedi’i gyflwyno ar gyfer gweithwyr domestig.

13 Pethau i wneud yn Lesotho ( Ignite Cardiff 18 – Episode 2 – Christine O’Byrne ) i ddysgu am brofiad Chrissy yn. Watch On YouTube.

 


O ganlyniad i’r mesurau a gyflwynwyd i gynyddu statws menywod yn Lesotho, mae’r wlad ar ben ffordd i gyflawni Nodau Datblygu’r Mileniwm ym maes cydraddoldeb rhywiol.

Fodd bynnag, nid yw hyn yn rheswm i ddathlu.

Er ei bod yn briodol ein bod yn cydnabod y cynnydd sydd wedi’i wneud yn Lesotho, mae rhai materion difrifol yn wynebu menywod Basotho y mae angen mynd i’r afael â nhw ar fyrder er mwyn sicrhau bod menywod a merched yn cael eu hamddiffyn o dan y gyfraith ac yn cael cyfle cyfartal.

Mae’r achos diweddar ynglŷn â’r hawl i fod yn bennaeth, sef Senate Masupha vs the Senior Resident Magistrate and others yn tystio i rai o’r heriau sy’n wynebu menywod yn Lesotho o hyd.

Mae’r achos hwn yn ceisio sicrhau hawliau olyniaeth i ferch gyntaf anedig Pennaeth a Phenaethes ymadawedig Ha ‘Mamathe, Thupa-Kubu a Joratane.

Mae’r gwahaniaethu hwn wedi ei wreiddio yng nghyfansoddiad y wlad mewn deddfwriaeth sy’n diogelu credoau diwylliannol. Yn yr achos hwn, y gred yw na all merch olynu i’r orsedd.

Rhoddwyd amddiffyniad i hawliau’r wraig mewn perthynas â’i phriod ymadawedig pan gyflwynwyd Deddf Cymhwysedd Cyfreithiol Personau Priod yn 2006.

Felly yn y bôn, nid yw’r ddeddf yn dweud na all merch fod yn Bennaeth, ond lle bo’r teitl yn cael ei drosglwyddo o un genhedlaeth i’r nesaf, dywed y Gyfraith bod yn rhaid iddo gael ei roi i’r mab cyntaf-anedig, yn hytrach nag i unrhyw chwiorydd hŷn.

Pan fydd hyn yn digwydd, caiff yr holl hawliau eiddo eu trosglwyddo hefyd, gan adael ffawd menywod y teulu yn gyfan gwbl yn nwylo eu perthnasau gwrywaidd, neu’r teulu yng nghyfraith weithiau, sy’n diystyru eu lles yn aml.

Y broblem yw bod y penderfyniad i newid hawliau etifeddiaeth yn gofyn am newid yn y cyfansoddiad cenedlaethol.

Aed ag achos hollbwysig Senate Masupha i’r Uchel Lys (yn eistedd fel y Llys Cyfansoddiadol) ac yna’n ddiweddar i’r Llys Apêl.

Gwnaeth cyfreithwyr sy’n aelodau o FIDA gais fel cyfeillion y llys i gefnogi Masupha i geisio cryfhau’r achos, ond dyfarnu yn erbyn y cais wnaeth y llys er hynny.

Yn awr, mae’r sefydliad yn dwyn yr achos gerbron y Comisiwn Affricanaidd yn y gobaith o gael rheithfarn gadarnhaol.

Y broblem yw bod y penderfyniad i newid hawliau etifeddiaeth yn gofyn am newid yn y cyfansoddiad cenedlaethol gan fod ynddo erthygl sy’n amddiffyn diwylliant ac arferion traddodiadol.

Er gwaethaf cadarnhau’r Confensiwn ar Ddiddymu pob math o Drais yn erbyn Menywod (CEDAW) ym 1995, mae Llywodraeth Lesotho yn cynnal eithriad i Erthygl 2 sy’n ymwneud â diwylliant ac arferion traddodiadol.

Mae’r erthygl hon yn ei gwneud yn ofynnol i lywodraethau sicrhau bod cyfreithiau a pholisïau yn amddiffyn menywod a merched rhag gwahaniaethu.

Mae amharodrwydd Llywodraeth Lesotho i ddiwygio’r cyfansoddiad i atal gwahaniaethu yn erbyn menywod yn groes i Erthygl 2 ac mae pwyllgor CEDAW wedi ceisio cymell y wladwriaeth i ystyried cael gwared ar yr eithriad hwn er mwyn dangos ymrwymiad llawn i sicrhau hawliau cyfartal i fenywod.

Ysgrifennwyd gan Christine O’Byrne a oedd yn gweithio yn Lesotho – Affrica, fel rhan o raglen Academi Cymru Llywodraeth Cymru.

Dilynwch Christine ar Twitter: @cobyrne703.

Fe wnaeth Christine sefydlu gwefan cyntaf FIDA! fidalesotho.wordpress.com.

Perthnasol: Lle’r Fenyw yn Lesotho.