Rwyf wedi mynychu nifer o ddigwyddiadau i siarad am y cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad addysgol.

Gan Natasha Davies, Partner Polisi Chwarae Teg. Dilynwch ar Twitter: @daviesna2.

Mae’r frwydr i dorri’r cysylltiad hwn wedi bod ar y gweill ers blynyddoedd ond mae’n destun trafod unwaith eto yn dilyn cyhoeddiad Huw Lewis, y Gweinidog Addysg, ei fod yn brif flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru.

Un mater a ddaeth i’r amlwg yn y digwyddiadau yw’r peryg bod tlodi yn cael ei drafod fel mater ar ei ben ei hun.

Bydd rhaglenni mewn ysgolion sy’n canolbwyntio ar godi cyrhaeddiad plant sydd â hawl i ginio ysgol am ddim yn llwyddo i dorri’r cysylltiad i ryw raddau ond er mwyn bod yn wirioneddol effeithiol mae angen ystyried y mater yn y cyd-destun cymdeithasol ehangach a law yn llaw â’r agenda sgiliau.

Ystyrir bod 21% o bobl yng Nghymru yn byw mewn tlodi. Mae’r hyn sy’n achosi tlodi yn amrywiol a chymhleth ond mae cyflog isel ac oriau isel parhaus yn broblem sylweddol. Mae hyn hyd yn oed yn fwy amlwg i fenywod. Maen nhw’n fwy tebygol o weithio yn y mathau hyn o swyddi ac yn aml iawn eu hincwm nhw fydd yn pennu a yw teulu yn byw mewn tlodi neu beidio. ( Grŵp Cyllideb Menywod, 2005 ).

Elfen bwysig o’r sgwrs ehangach am y cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad.

Wrth ystyried hyn, law yn llaw â’r ffaith bod cyflawniadau a chymwysterau addysgol y fam yn cael yr effaith fwyaf arwyddocaol ar ddyheadau a chyrhaeddiad plentyn, mae’n amlwg y dylai gweithredu er mwyn mynd i’r afael â thlodi menywod yn y tymor hir fod yn elfen bwysig o’r sgwrs ehangach am y cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad.

Dyma lle mae’r agenda sgiliau mor bwysig. Er gwaethaf peth cynnydd, mae menywod yn parhau i fod wedi’u crynhoi mewn nifer fach o alwedigaethau a diwydiannau, yn aml iawn mewn sectorau lle mae’r cyflog yn isel ac ychydig iawn o gyfleoedd i wneud cynnydd sydd ar gael.

Er mwyn mynd i’r afael â hyn, mae’n hanfodol i ysgolion weithredu drwy addysg a chyngor gyrfaoedd, er mwyn sicrhau nad yw merched yn cael eu cyfeirio at lwybrau gyrfa ystrydebol, a’u bod yn cael eu hannog i edrych ar y diwydiannau hynny sydd wedi cynnwys dynion yn bennaf, yn draddodiadol.

Drwy godi dyheadau ac agor llwybrau i’r diwydiannau hyn, byddwn yn galluogi menywod i gael swyddi gyda chyflogau gwell a mwy o sicrwydd, sy’n gallu helpu i dorri cylchoedd tlodi.

Credaf ei bod yn amlwg bod yna gysylltiad anorfod rhwng yr agenda sgiliau a’r agenda tlodi ac mae’n bwysig cofio hynny.

Yr unig ffordd y gellir torri’r cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad addysgol yw trwy raglenni sy’n ystyried y materion hyn ar y cyd.