Allwch chi fesur cynnydd gwlad heb edrych ar gydraddoldeb rhywiol?

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn ddeddfwriaeth flaengar sy’n gwneud egwyddor datblygu cynaliadwy yn rhan annatod o’r gwaith o lunio polisïau yng Nghymru.

Mae’r Ddeddf yn ceisio gwneud yr hyn a awgrymir — sef sicrhau llesiant cenedlaethau’r dyfodol — trwy sicrhau bod Cymru’n dod yn fwy ffyniannus, gwydn, iach, cyfartal a chyfrifol yn fyd-eang, gyda diwylliant bywiog ac iaith Gymraeg sy’n ffynnu.

Nid oes modd gwneud hyn heb fynd i’r afael ag anghydraddoldeb rhwng y rhywiau.

Yn ddiweddar, gofynnodd Llywodraeth Cymru “sut ydych chi’n mesur cynnydd gwlad?” i’w helpu i ddatblygu cyfres o ddangosyddion i olrhain ein cynnydd yn erbyn yr amcanion llesiant a amlinellir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

Ond roedd un peth pwysig ar goll o’r gyfres o 40 o ddangosyddion — rhywedd.

Er nad yw rhywedd yn cael llawer o sylw yn y saith amcan llesiant, mae’r amcanion hynny i gyd yn dibynnu ar y gallu i fynd i’r afael â’r un materion strwythurol ag sy’n achosi anghydraddoldeb rhwng y rhywiau, ac ni fydd modd cyflawni’r amcanion hynny heb sicrhau cydraddoldeb rhywiol yn gyntaf.

Felly, mae’n hollbwysig bod rhywedd yn cael ei adlewyrchu yn y dangosyddion a ddefnyddir i fesur ein cynnydd tuag at gyflawni’r amcanion hyn.

Er mwyn gwneud rhywedd yn rhan annatod o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, rydym wedi argymell y dylid gwneud y newidiadau canlynol i’r dangosyddion arfaethedig:

1. Prif ffrydio rhywedd trwy’r dangosyddion.

Mae profiad menywod o gymdeithas a’r economi yn aml yn wahanol i brofiad dynion o’r pethau hyn, yn rhannol o ganlyniad i’w sefyllfaoedd gwahanol yn y cartref a’r farchnad lafur.

Er mwyn mesur cynnydd gwlad yn effeithiol, rhaid i’r dangosyddion ar gyfer Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ystyried y gwahaniaethau hyn a chynnwys dadansoddiad fesul rhyw ar draws pob dangosydd.

2. Dangosydd cydraddoldeb rhywiol cyfansawdd.

Mae anghydraddoldeb rhwng y rhywiau yn gymhleth ac mae iddo amrywiaeth o achosion, gan gynnwys materion strwythurol ac agwedd.

Mae dewis un dangosydd cynhwysfawr o blith mesurau presennol yn her fawr. I oresgyn yr her hon, mae cynnydd tuag at gyflawni cydraddoldeb rhywiol yn rhyngwladol yn cael ei fesur gan ddefnyddio mesurau cyfansawdd sy’n cynnwys amrywiaeth o ddangosyddion.

Mae hyn yn sicrhau bod natur amlweddog cydraddoldeb rhywiol yn cael ei adlewyrchu.

Dylai mesur gael ei ddatblygu ar gyfer Cymru a fydd yn uno amrywiaeth o ddangosyddion — gan gynnwys cyfradd cyflogaeth llawn amser, enillion misol cymedrig, y bwlch cyflog rhwng y rhywiau, cynrychiolaeth mewn bywyd cyhoeddus a phrosesau penderfynu a’r amser a dreulir yn darparu gofal di-dâl — i fesur cynnydd Cymru tuag at gyflawni cydraddoldeb rhywiol.

Mae yna wahanol enghreifftiau rhyngwladol o’r math hwn o ddangosydd gan y Cenhedloedd Unedig, yr UE a’r gwledydd Llychlynnaidd y gellid eu defnyddio i lywio datblygiad dangosydd cyfansawdd ar gyfer cydraddoldeb rhywiol yng Nghymru.

Yn y cyfamser …

Yn seiliedig ar amserlenni presennol, ni fyddai modd i ddangosydd cyfansawdd llawn fod yn barod i’w gynnwys cyn etholiad y Cynulliad.

Os yn bosibl, dylid gwneud ymdrech i ddatblygu dangosydd newydd cyn gynted â phosibl fel y gallwn ni fesur cynnydd yn fwy cywir, a dylai fod yn barod i’w gynnwys cyn etholiadau’r Cynulliad yn 2021.

Tra bo dangosydd cyfansawdd yn cael ei ddatblygu, mae’n hanfodol ein bod yn gwneud ein gorau i fesur cynnydd tuag at gydraddoldeb rhywiol.

I wneud hyn, rydym yn argymell y dylid cynnwys dau ddangosydd yn y gyfres o 40 fel dangosyddion interim:

  • Y bwlch cyflog rhwng y rhywiau.
  • Cynrychiolaeth menywod mewn bywyd cyhoeddus a phrosesau penderfynu.

Bydd y dangosyddion hyn yn mesur cydraddoldeb yn yr economi a chydraddoldeb pŵer, sef dau faes hanfodol lle mae angen cymryd camau i sicrhau bod menywod yn gallu cyflawni a ffynnu.

Trwy brif ffrydio rhywedd trwy ddangosyddion Cenedlaethau’r Dyfodol a chynnwys dangosydd cydraddoldeb rhywiol annibynnol, mae Llywodraeth Cymru yn gallu atgyfnerthu ei hymrwymiad i gydraddoldeb a sicrhau bod cenedlaethau’r dyfodol yn byw mewn gwlad lle mae menywod yn cyflawni a ffynnu.

Our Ymateb

ysgrifennwyd gan Natasha Davies, @daviesna2.