Ar 14 Rhagfyr, roedd hi’n fraint croesawu’r Dr Alison Parken a Dr Paul Sisson i’n Hyb Ymchwil ‘Spotlight’ yn Amgueddfa Stori Caerdydd, i drafod materion rhywedd a’r economi yng Nghymru. Roedd yn gyfle unigryw i bawb bwyso a mesur goblygiadau’r adroddiad diweddar Harnessing Growth Sectors for Poverty Reduction: The Role of Poverty ar y naill ryw a’r llall.

Wrth agor y digwyddiad, cyflwynodd Dr Hade Turkmen, Partner Ymchwil Chwarae Teg rywfaint o uchafbwyntiau’r Cynllun Gweithredu Economaidd a gyhoeddwyd yn ddiweddar, sy’n cynnwys pwyslais ar  ddarparu twf cynhwysol – rhywbeth sydd i’w groesawu’n fawr. Rhan hanfodol o’r Cynllun Gweithredu o safbwynt rhywedd yw’r pwyslais ar gefnogi sectorau sylfaenol yr economi, fel gofal a manwerthu. Roedd pwysigrwydd y sectorau sylfaenol hyn yn thema gyffredin gydol y prynhawn.

Cyflwynodd Dr Alison Parken gipolwg diddorol ar sefyllfa menywod yn economi Cymru, gan gynnwys ffigurau’r farchnad lafur a ffrwyth gwaith meincnodi o brosiect WAVE (Menywod yn Ychwanegu Gwerth at yr Economi) Er gwaetha’r ffaith fod menywod yn cyflawni’n well mewn addysg, dywedodd eu bod nhw’n parhau i wynebu anfantais yn y farchnad waith. Mae menywod yn cael eu gorgynrychioli mewn gwaith rhan-amser, ansefydlog, gyda diffyg cyfleoedd datblygu, ac yn aml wedi’u tangyflogi. Wrth drafod gwaith rhan-amser, dywedodd Dr Parken “part-time work is not an active choice but is a career penalty.” Bydd angen mynd i’r afael â phroblemau gwaith rhan-amser yn benodol, er mwyn taclo’r anghydraddoldeb economaidd sy’n wynebu menywod a sicrhau eu bod nhw’n elwa ar dwf economaidd Cymru.

Yn ei gyflwyniad yntau, amlinellodd Dr Sissons y problemau strwythurol sy’n cyfrannu at broblem gynyddol tlodi mewn gwaith, gan gynnwys amodau gwaith peryglus, cyflog isel, cylch dim cyflog ac ansawdd y swydd. Mae’r problemau hyn yn gyffredin ledled y sector cyflog isel fel gwasanaethau bwyd a llety, gofal cymdeithasol, cyfanwerthu a manwerthu – sectorau sydd wedi’u nodi fel rhai sydd angen cymorth rhagweithiol gan Lywodraeth Cymru ac sy’n dueddol o gynnwys cyfran fawr o weithwyr benywaidd.

Er bod risg uwch o dlodi mewn gwaith yn gysylltiedig â’r sectorau hyn, dywedodd Dr Sissons fod potensial i’w defnyddio i wella strategaethau gwrth dlodi hefyd. Fel sectorau sy’n tyfu’n gyflym, maen nhw’n fwy tebygol o wynebu prinder sgiliau a heriau cadw staff. Gellir defnyddio’r ffactorau hyn i greu cyfleoedd gwaith newydd. Er hynny, pwysleisiodd Dr Sissons y dylid adolygu’r modelau busnes cyfredol ar unwaith er mwyn gwneud yn fawr o botensial y sector hyn i drechu tlodi.

Roedd yr angen i fynd i’r afael â phroblemau strwythurol yn y farchnad lafur yn thema gyffredin gan ein cyfranwyr. Hefyd, yr ymdeimlad bod cyfle i Gymru arwain y blaen ar daclo’r problemau hyn, o gofio’r awydd i ddatblygu a chefnogi polisïau dros waith teg, ansawdd swyddi a chydraddoldeb economaidd. Ategodd ein siaradwyr gwadd yr angen am ymyriadau a pholisïau sy’n canolbwyntio ar fynediad i fyd gwaith, gwella rhaglenni datblygiad gyrfaol, a gwella ansawdd swyddi law yn llaw â busnesau.

Ar ôl y cyflwyniadau, cynhaliwyd sesiwn  holi ac ateb a thrafodaeth fuddiol ar atebion wedyn.

Cynhelir cyfarfod nesaf ‘Spotlight’ Chwarae Teg fis Mawrth 2018. Cliciwch yma i dderbyn y manylion diweddaraf.