Lle’r Fenyw yn y Rhyfel Byd Cyntaf – Yn y blynyddoedd yn union cyn y Rhyfel Mawr, doedd cyflogaeth ddim yn ‘norm’ i lawer o fenywod.

Roedd y rhai a oedd yn gweithio mewn swyddi a oedd yn cael eu hystyried yn rhai i fenywod – swyddi gweini a swyddi yn y fasnach foethus. Fel arfer, unwaith y byddai menyw yn priodi, byddai’n rhoi’r gorau i unrhyw waith â thâl ac yn canolbwyntio ar ei rôl fel gwraig a mam.

Roedd tuedd i’r rhai a oedd yn parhau i weithio fod yn dlotach – menywod yr oedd yn rhaid iddyn nhw weithio i gadw’r blaidd o’r drws a bwydo’u teuluoedd.

Roedd problemau di-ri yn wynebu’r menywod hynny a oedd yn gweithio, yn anad dim, cyflogau isel.

Roedd hyn yn rhannol am fod gwaith menywod yn cael ei ystyried yn israddol ac ar wahân i waith dynion. Byddai’r agwedd hon yn gryn rwystr i sicrhau cyflog cyfartal am waith cyfartal yn ystod ac ar ôl y rhyfel.

Mae cyfrifiad 1901 yn rhoi cipolwg defnyddiol i ni o ‘waith menywod’ ym Mhrydain cyn y rhyfel.

Cofnodir menywod yn gweithio fel clercod i gyfreithwyr, fel meddygon, deintyddion neu gynorthwywyr deintyddol, fel athrawon, awduron, newyddiadurwyr ac fel rhai a oedd yn ysgrifennu llaw-fer. Ond lleiafrif oedd y menywod hyn. Gweini oedd y realiti i 40.5% o fenywod a oedd mewn gwaith cyflog. Roedd hwn yn fywyd caled a’r oriau’n hir ac afreolaidd, roedd yn waith corfforol ac annymunol ac roedd y cyflog yn isel iawn.

Ym Mhrydain cyn y rhyfel, roedd y syniadau a oedd gan bobl am fenywod a gwaith yn rhai grymus a hynod ddylanwadol. Roedd gweithwragedd yn cael eu gweld fel gweithwyr eilradd oherwydd cyfrifoldebau teuluol, eu gwendid corfforol a’u diffyg profiad gwaith.

Roedd delwedd y ‘wraig a’r fam’ mor gryf fel nad oedd menywod yn cael eu hystyried a’u trafod fel gweithwyr ond yn hytrach fel mamau neu darpar famau.

Roedd bod yn fam, o fewn glân briodas, yn cael ei ystyried fel pinacl a champ fwyaf unrhyw fenyw ac fe’i gwelwyd fel rôl a oedd yn ei llwyr fodloni’n emosiynol. ( BBC History Trails, Victorian Britain Cyhoeddwyd: 2001-08-09 ).

Byddai’r ddelwedd hon yn parhau gydol y rhyfel, gyda mwy o bwysau ar fenywod i wneud eu rhan dros y rhyfel law yn llaw â chyflawni eu dyletswyddau fel mamau.

Mae’r trafod yn parhau am effaith hirhoedlog y rhyfel ar fenywod yn y blynyddoedd yn dilyn 1919, ond yr hyn sy’n amlwg heb os yw bod y rhyfel wedi herio’r syniadau am allu menywod i weithio.

Profodd menywod eu bod yn gallu gwneud yr holl swyddi a wnaed yn draddodiadol gan ddynion cyn hynny, a bu hyn yn sbardun pellach i’r galw am newid yn dilyn diwedd y rhyfel.

Gan Natasha Davies. Twitter: @daviesna2.