Cyhoeddodd Banc Lloegr y bydd Jane Austen yn ymddangos ar y papur decpunt newydd, gan osgoi absenoldeb hirdymor merched ar arian papur.

“It is a truth universally acknowledged that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife” – geiriau adnabyddus a fydd bellach yn sicr o atsain yn ein clustiau ni ym Mhrydain (boed yn sengl, yn gyfoethog neu’n edrych am gariad ai peidio) wrth i ni edrych ar gynnwys ein waled.

Ond beth sydd mor hynod am y nofelwraig enwog?

1. Roedd hi’n uchelgeisiol.

Ysgrifennodd Jane Austen ddrafft cyntaf Elinor and Marianne (a gafodd yr enw Sense and Sensibility yn ddiweddarach) ym 1795 pan oedd hi’n bedair ar bymtheg oed. Er ei bod hi wedi ysgrifennu cryn dipyn o ffuglen fer yn ei harddegau, Elinor and Marianne oedd ei nofel hir gyntaf.

Torrodd Austen y patrwm traddodiadol o gydymffurfiad benywaidd gan ddyheu am fywyd amgenach na bywyd ‘boneddiges’, ac aeth ymlaen i gyhoeddi chwe nofel gan ddefnyddio ffugenw. Fel menyw, roedd hi’n benderfynol o fod yn llwyddiannus mewn byd oedd yn fyd dynion i bob pwrpas.

2. Roedd hi’n barod i fentro.

Ym 1811, derbyniodd Thomas Egerton o gwmni cyhoeddi’r Military Library yn Llundain lawysgrif Sense and Sensibility i’w chyhoeddi mewn tair cyfrol. Talodd Jane gost cyhoeddi’r llyfr a thalodd gomisiwn i’r cyhoeddwr ar werthiannau.

Roedd y gost o wneud hyn yn fwy na thraean incwm blynyddol ei chartref o £460 – sy’n cyfateb i ryw £30,000 heddiw. Gwnaeth elw o £140 ar yr argraffiad cyntaf, a gwerthwyd pob un o’r 750 copi erbyn mis Gorffennaf 1813. Roedd y busnes yn talu ei ffordd!

3. Roedd hi’n torri tir newydd.

Mae Jane Austen wedi cael ei disgrifio fel menyw o’r 20fed ganrif a anwyd 150 o flynyddoedd cyn ei hamser. Fe’i disgrifiwyd fel prototeip unigolyn modern oedd yn byw mewn oes pan oedd yn rhaid i fenywod gydymffurfio mewn cymdeithas, pan oedd meddwl gwreiddiol yn codi gwrychyn a phan nad oedd creadigrwydd yn cael ei annog mewn merched.

Tybed a oeddech yn gwybod mai’r tro cyntaf i’r gair ‘baseball’ ymddangos mewn nofel Saesneg oedd yn Northanger Abbey a ysgrifennwyd ym 1798  1799? Hi hefyd oedd yr awdur cyntaf i ddefnyddio’r ymadrodd ‘dinner party’, a ymddangosodd ym mhennod 41 Mansfield Park.

4. Roedd hi’n gosod esiampl.

Chwaer hŷn a ffrind gorau Jane, sef Cassandra, oedd ei chefnogwr mwyaf brwd. Roedden nhw’n gwneud popeth gyda’i gilydd a phan oedden nhw ar wahân fe fydden nhw’n ysgrifennu llythyrau hir at ei gilydd bob amser. Cassandra a nyrsiodd ei chwaer yn ei salwch ac fe dorrodd ei chalon pan fu Jane farw.

Cassandra, mewn gwirionedd, a gadwodd y cof am Jane yn fyw, wrth rannu straeon gyda’i nithod a’i neiod ifanc am eu modryb Jane anhygoel a’i hanturiaethau. Fe’u hysbrydolwyd gan yr hyn a glywsant, ac aeth ambell i nith i Jane ymlaen i ysgrifennu dilyniannau i’w llyfrau. Cyhoeddwyd A Memoir of Jane Austen gan ei nai, James Edward Austen-Leigh, ym 1870.

5. Roedd ganddi ffydd ynddi hi ei hun.

Er iddi gael ei hanwybyddu i raddau helaeth gan y byd llenyddol yn ystod ei hoes, caiff Jane Austen ei hystyried yn un o nofelwyr benywaidd gorau’r byd. Doedd Charlotte Bronte ddim yn hoff o’i gwaith a dywedodd hynny mewn llythyr at George Henry Lewes, gan ddweud fod Pride and Prejudice wedi ei siomi.

Yn bersonol, rydw i’n falch i Jane beidio rhoi’r gorau i roi pin ar bapur a’i breuddwyd er gwaetha’r feirniadaeth.