Mae stereoteipio ar sail rhyw yn dechrau o oedran ifanc iawn. Felly os ydyn ni am ei herio, lle gwell i ddechrau na gyda theganau?

Fe gymerais i’r llun hwn a’i drydaru yn Next, Caerdydd, ym mis Rhagfyr 2012, ac roeddwn i’n gandryll i weld bod pob tegan, o anifeiliaid jyngl plastig i ddinosoriaid, o dorshis i wyntyll poced, wedi’u labelu fel teganau i fechgyn. Ar y bocs.

Gyferbyn, roedd uned yn llawn o daclau molchi pinc.

Fel mae’n digwydd, nid fi oedd yr unig riant y Dolig hwnnw oedd wedi cael llond bol ar yr un hen stereoteipiau yn cael eu gwthio ar fy mhlant gan y diwydiant teganau. Dechreuodd ymgyrch Let Toys Be Toys ar-lein, gan dyfu’n gyflym yn sgil rhwystredigaeth llawer o rieni ac addysgwr am y ffordd roedd rhywiaeth ffwrdd â hi yn labelu teganau fel rhai ‘i ferched’ ac ‘i fechgyn’.

Teganau – gwneud môr a mynydd?

Mae’r labeli hyn, a’r rhagdybiaethau maen nhw’n eu datgelu, yn bwysig. Mae plant yn deall rheol y rhywiau “Mae hyn ar gyfer bechgyn a hyn ar gyfer merched” yn yr un ffordd ag y maen nhw’n deall rheolau cymdeithasol eraill, fel “Dim taro”. Mae’r ffiniau caeth hyn yn gwneud i blant droi i ffwrdd oddi wrth eu dewisiadau go iawn, mae’n creu tir ffrwythlon ar gyfer bwlio , ac mae’n golygu y gall plant golli allan ar y cyfle i ddatblygu sgiliau pwysig.

Wrth edrych ar Elfed yr eliffant a’r arwydd ‘i fechgyn’ oddi tano, neu ar labeli M&S sy’n dweud bod eu teganau technegol ar gyfer bechgyn, mae’n gwneud i chi feddwl sut y gallai unrhyw un wedi meddwl y byddai hynny’n syniad da, neu sut i hyn gael ei basio yn ystod misoedd lawer o gyfarfodydd i drafod cynllun y cynnyrch a sut i’w farchnata.

Yn anffodus, wrth i fwy o deganau gael eu marchnata i dargedu’r rhywiau – gan geisio apelio at un rhyw ar draul un arall – mae hynny wedi arwain at y nonsens yma’n datblygu’n norm. Mae’r hysbyseb yma gan Lego sy’n dyddio’n ôl i’r 1980au yn tanlinellu pa mor wael fu’r dirywiad.

Beth rydyn ni am ei weld.

Mae’r ymgyrch Let Toys Be Toys am weld y diwydiant teganau yn rhoi’r gorau i gyfyngu ar blant drwy hyrwyddo rhai teganau i ferched, ac eraill i fechgyn. Mae teganau’n bethau hwyliog, yn addysgiadol, yn tanio’r dychymyg ac yn annog creadigrwydd. Dylai plant deimlo y gallant chwarae gyda’r teganau sydd o ddiddordeb iddyn nhw heb deimlo eu bod wedi gwneud y dewis ‘anghywir’.

Mae’r ateb yn syml – rydyn ni’n gofyn i fanwerthwyr, cynhyrchwyr a chyhoeddwyr farchnata teganau yn ôl genre yn hytrach na rhyw, a gadael i’r plant benderfynu drostynt eu hunain beth maen nhw’n ei fwynhau.

Ein cyflawniadau.

Yn ein blwyddyn gyntaf, rydyn ni wedi canolbwyntio ar fanwerthwyr, drwy drefnu deiseb, drwy ysgrifennu llythyron a chynnal ymgyrch yn y cyfryngau cymdeithasol. Hyd yma, mae un deg pedwar o fanwerthwyr wedi newid eu harferion marchnata neu wedi ymrwymo i wneud hynny, gan gynnwys Boots sydd wedi tynnu’r arwyddion ‘Gifts for Boys’ o’u harddangosfeydd o deganau gwyddoniaeth, a Debenhams sydd wedi cael gwared ar eu harwyddion pinc a glas ar gyfer bechgyn a merched gan ddefnyddio arwyddion thematig fel ‘Doliau’, ‘Cerbydau’ a ‘Dillad gwisgo i fyny’ yn lle.

Yn ein harolwg o siopau yn ystod Nadolig 2013, gwelsom fod 20% o siopau yn defnyddio arwyddion ‘Bechgyn’ a ‘Merched’, 60% yn llai’r na flwyddyn flaenorol.

Mae ein hymgyrch wedi cael sylw mawr, yn fyd-eang, yn enwedig gyda chyhoeddiad Toys R Us’ y byddan nhw’n symud tuag at farchnata mwy cynhwysol, a datganiad Marks & Spencer’s y bydd eu teganau brand M&S i gyd yn niwtral o ran rhyw erbyn Gwanwyn eleni.

Rydym hefyd yn bles iawn i gael cefnogaeth ASau o bob rhan o’r sbectrwm gwleidyddol, gan gynnwys y Gweinidog Addysg yn San Steffan, Liz Truss.

Ond yr hyn sy’n bwysig i ni yw ein bod ni’n newid pethau i’n plant, ac i wneud hyn, mae’n rhaid i ni annog rhieni, addysgwyr ac oedolion eraill i ystyried y mater hwn.

Mae plant yn haeddu’r cyfle i ddarganfod eu cryfderau a’r hyn maen nhw’n angerddol yn ei gylch ac sy’n eu diddori. Dyna pam mae “let toys be toys” yn bwysig – er mwyn ein merched a’n bechgyn.

Sut y gallwch chi helpu.

Rydym ni ar hyn o bryd yn gweithio ar baratoi adnodd ar gyfer athrawon ac arweinwyr ieuenctid sydd am edrych ar deganau a marchnata teganau fel ffordd o herio stereteipio ar sail rhyw – cewch wybod mwy ar Facebook.