Yn ôl gwaith ymchwil newydd gan Chwarae Teg er bod busnesau Cymru yn dechrau croesawu ffyrdd gwahanol o weithio, mae angen rhagor o wybodaeth o hyd am yr amrywiaeth o ddulliau sy’n bosibl a’r cymorth sydd ar gael i’w rhoi ar waith.

Fel rhan o’n prosiect Agile Nation 2, a ariennir gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Gymdeithasol Ewrop, mae Chwarae Teg wedi comisiynu gwaith ymchwil i’r arferion gweithio modern hyn er mwyn deall yn well sut maen nhw’n cael eu gweld ac yn cael eu rhoi ar waith gan fusnesau mewn nifer o sectorau blaenoriaeth yng Nghymru.

Ers 25 mlynedd, mae Chwarae Teg wedi bod yn ceisio sicrhau bod Cymru yn wlad lle mae menywod yn cyflawni a ffynnu. Er bod cynnydd wedi’i wneud, y gred gyffredinol yw bod rhwystrau’n parhau i atal menywod rhag cael rhan lawn a chyfartal yn ein heconomi a’n cymdeithas.

Ar y cyfan, mae menywod yn dod o hyd i gyfleoedd gwaith mewn rolau cyflog isel, rhan-amser a dydyn nhw ddim yn cael eu cynrychioli’n ddigonol mewn rhai sectorau penodol, ac maen nhw’n amlwg o absennol o’r swyddi arwain. Mae rolau traddodiadol ar sail rhyw a gysylltir â menywod, fel ‘y prif ofalwr’ yn parhau i effeithio ar lwybrau gyrfa menywod, a’u hatal rhag cymryd rhan lawn mewn gweithgareddau economaidd tra’n rheoli eu cyfrifoldebau y tu allan i’r gwaith.

Mae angen amrywiaeth o gamau er mwyn goresgyn y rhwystrau hyn, ond yn gyntaf, y peth pwysicaf yw adolygu sut rydyn ni’n gweithio a threfnu ein gweithleoedd.

Mae diwylliant gwaith a phatrymau gwaith traddodiadol sy’n seiliedig ar amser a man gweithio a ddiffinnir yn fanwl yn rhwystro rhywun rhag cael gwell cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith. Mae hyn yn fwy o broblem i rywun sy’n ceisio cael cydbwysedd rhwng gwaith a chyfrifoldebau gofalu a gall eu hatal rhag cyflawni eu llawn botensial.

Ar y llaw arall, gall arferion gweithio modern – term ambarél a ddefnyddir i ddisgrifio ffyrdd o weithio sy’n wahanol i’r patrwm gwaith arferol, llawn amser, naw tan bump, pum diwrnod yr wythnos – er enghraifft, gweithio hyblyg neu weithio ystwyth, gynyddu cyflogaeth menywod, bodlonrwydd staff a chynhyrchiant yn gyffredinol yn sylweddol.

Gan ddefnyddio adolygiad llenyddiaeth, a chyfres o adolygon, cyfweliadau manwl a grwpiau ffocws, mae ein gwaith ymchwil newydd yn archwilio’r defnydd o’r arferion gweithio modern hyn yng Nghymru a’r agweddau tuag atyn nhw, yn benodol yn y sectorau Adeiladu, Ynni ac Amgylchedd, Gwasanaethau Ariannol a Phroffesiynol, a Gwybodaeth a Thechnolegau Gwybodaeth.

Ar y cyfan, cafodd 14 o fusnesau a chyrff cynrychioladol eu cyfweld, ymatebodd 76 o fusnesau i’r arolwg ar-lein, a mynychodd 20 o fusnesau y grwpiau ffocws.

“Mae llawer o gyflogwyr eisiau cynnig dulliau gweithio hyblyg …”

Dengys y gwaith ymchwil mai gweithio hyblyg a gweithio gartref yw’r enghreifftiau mwyaf cyffredin o arferion gweithio modern, ond dyw’r rhan fwyaf o gyflogwyr heb ddarganfod dulliau gweithio newydd hyd yma, fel “Gweithio ar sail Canlyniadau yn unig”.

Soniodd y cyflogwyr am nifer o heriau o ran rhoi’r arferion gweithio modern ar waith fel agweddau gwrthwynebus, y ffaith bod gweithio o bell yn anaddas i natur y gwaith, anawsterau cyfathrebu, colli awyrgylch y tîm, methu â bodloni disgwyliadau cleientiaid ac isadeiledd annigonol.

Fodd bynnag, roedd cyfranogwyr yn gytûn ar y cyfan bod arferion gweithio modern yn effeithiol a phriodol i fusnesau Cymru ac i’r economi, a’u bod yn hwb i fodlonrwydd staff, cynhyrchiant, lefelau cadw staff a chydbwysedd rhwng bywyd a gwaith.

Dengys y gwaith ymchwil nad oes un ateb sy’n gweddu i bawb o ran rhoi arferion gweithio modern ar waith. Mae angen i bob busnes ddod o hyd i’r dull mwyaf priodol i’r busnes hwnnw. Fodd bynnag, gwelsom fod cwmnïau o’r un maint neu o’r un sector yn aml yn mabwysiadu dulliau tebyg a gall hyn fod yn ganllaw i eraill.

Mae’r gwaith ymchwil yn egluro bod busnesau bach yn fwy tebygol o asesu ceisiadau i weithio’n hyblyg ar sail pob achos yn unigol, tra bod busnesau mawr yn tueddu i fod â pholisïau ffurfiol, ac wedi’u paratoi’n well ac yn meddu ar adnoddau technolegol gwell er mwyn hwyluso dewisiadau fel gweithio ystwyth.

…Gall gweithio hyblyg ddod yn fusnes fel arfer

Mae canlyniadau ein gwaith ymchwil yn dangos bod anghenion busnesau yn amrywiol. Er bod yna fanteision, heriau a dulliau cyffredin a all ddarparu canllaw clir i’r rhan fwyaf, mae’n amlwg bod angen mwy o gymorth wedi’i deilwra ar gyfer busnesau er mwyn nodi sut gall arferion gweithio modern weithio iddyn nhw.

Mae’r adroddiad hwn yn rhoi cipolwg ar sut mae pobl yn meddwl am fanteision a heriau arferion gweithio modern yng Nghymru. Ein gobaith yw y bydd yn ganllaw defnyddiol i fusnesau, gwneuthurwyr polisi a sefydliadau fel Chwarae Teg, fel y gallwn gydweithio i newid diwylliant y gweithle yng Nghrymu a sicrhau bod arferion gweithio modern yn datblygu’n fusnes fel arfer.