Mae gofal plant yn dal i fod yn bwnc hollbwysig i rieni sy’n gweithio. Mae’n hen bryd i ni ddechrau ystyried gofal plant fel elfen ganolog o’n seilwaith fel cenedl.

Gofal plant sydd ‘O Dan Sylw’ y tro hwn.

Mae’n ffaith – mae’n 2016, ond allwch chi ddim sôn am fenywod yn y gweithle a chydraddoldeb rhwng y rhywiau heb gyfeirio at ofal plant.

Mae syniadau parhaus am rôl dynion a menywod mewn cymdeithas yn golygu mai menywod sy’n dueddol o ofalu’n bennaf.

Mae hyn yn ei dro yn llywio’r dewisiadau mae menywod yn eu gwneud o ran gwaith, ac yn cael effaith amlwg ar incwm cyfartalog dynion a menywod.

Mae astudiaeth ddiweddar IFS ar y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn dangos bod cyflog menyw fesul awr, ar ôl cael plentyn, draean yn is na chyflog dynion, o gymharu â bwlch o 10% cyn cael plant.

O ganlyniad i gyfrifoldebau gofalu, mae menywod yn dal i gyfrannu llai na dynion i’r economi.

Menywod sy’n fwy tebygol o wneud swyddi rhan-amser, gan weithio islaw eu lefel sgiliau mewn swyddi heb fawr o gyfle i ddatblygu a chamu ymlaen.

Mae gan hyn oblygiadau i’r economi ehangach, gyda rhai’n amcangyfrif y byddai economi’r DU yn tyfu dros 10% erbyn 2030 pe bai dynion a menywod yn cael yr un cyfle i gyfrannu’n economaidd (Cyngor Busnes Menywod; 2014).

Er mwyn gwireddu’n gweledigaeth o Gymru lle mae menywod yn cyflawni a ffynnu, mae’n rhaid i ni fynd i’r afael â gofal plant.

Yn rhannol, mae hyn yn golygu herio stereoteipio rhwng y rhywiau.

Mae angen i ni greu diwylliant lle mae dyletswyddau gofal wedi’u rhannu’n fwy cyfartal rhwng rhieni, a lle mae pobl yn gallu gweithio’n fwy hyblyg i gydbwyso byd gwaith a’r cartref yn well.

Mae’n rhaid i ni newid y ffordd rydyn ni’n edrych ar y ddarpariaeth gofal plant hefyd.

Diffinnir seilwaith fel “y strwythurau ffisegol a sefydliadol sylfaenol sydd eu hangen er mwyn rhedeg cymdeithas neu fenter.”

Wrth drafod hyn mewn perthynas â pholisïau a chynlluniau gwario’r llywodraeth, mae’r pwyslais yn dueddol o fod ar seilwaith ffisegol, fel ffyrdd a’r rheilffyrdd.

Tra bod y buddsoddiad hwn yn hanfodol, mae economi a chymdeithas lwyddiannus hefyd angen seilwaith cymdeithasol da fel gofal plant a gwasanaethau iechyd.

Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi pwysleisio bod cynyddu’r ddarpariaeth gofal plant yn flaenoriaeth.

Mae cynlluniau ar droed i gynyddu’r ddarpariaeth gofal plant am ddim i blant 3 a 4 oed, i 30 awr yr wythnos. Er bod hyn i’w groesawu, bydd bylchau o hyd, yn enwedig i rai â phlant 1-3 oed.

Mae angen i system gofal plant effeithiol gyflawni ar gyfer rhieni, plant a chyflogwyr.

Rydyn ni’n credu mai’r ffordd orau i gyflwyno darpariaeth o’r fath yw trwy ystyried gofal plant fel elfen hanfodol o seilwaith Cymru. Bydd y newid agwedd hwn yn helpu i roi buddsoddiad mewn gofal plant wrth wraidd datblygu economaidd.

Canlyniad hynny fydd economi sy’n rhoi cyfle gwell i bawb gyflawni o’i orau ac sy’n sicrhau ffyniant i bawb.

Cysylltiedig.

Papurau polisi: Papur briffio buddsoddi mewn gofal plant (Saesneg yn unig).

O Dan Sylw: Ysgolion sy’n ymwybodol o’r rhywiau.