Yn yr erthygl olaf o’n cyfres “O dan sylw” a gyflwynwyd dros yr haf, rydym yn edrych ar sut y gall Llywodraeth Cymru roi cydraddoldeb rhywiol wrth wraidd ei holl waith

Mae penderfyniadau’r llywodraeth yn effeithio ar bobl o wahanol ryw mewn gwahanol ffyrdd.

Ryn ni’n sôn am hyn yn aml yn Chwarae Teg, ond mae hynny oherwydd ei fod o’n wir.

Gan fod gwahanol sefyllfaoedd yn bodoli yn y cartref ac yn y farchnad waith, mae polisïau, rhaglenni a chyllidebau’n cael effaith wahanol ar ddynion a menywod.

Yng Nghymru, ryn ni wedi gweld ymrwymiad parhaus i asesu’r effaith hwn a sicrhau nad oes neb o dan anfantais oherwydd eu rhyw. Mae’r llywodraeth yn gwneud hyn trwy ymgynghori, digwyddiadau ymgysylltu ac, yn hollbwysig, trwy gynnal asesiadau o’r effaith ar gydraddoldeb.

Er bod hyn oll yn bwysig iawn, maent yn gamau ôl-weithredol i ryw raddau. O ganlyniad, mae’r llywodraeth weithiau’n ceisio sicrhau bod polisi neu benderfyniad gwario yn arwain at ganlyniadau sy’n amhosibl eu cyflawni’n effeithiol. Maen nhw mwy neu lai’n ceisio ffitio peg sgwâr i mewn i dwll crwn.

Pe bai ystyried cydraddoldeb rhywiol yn rhan annatod o bethau o’r dechrau, gallem fod yn dipyn mwy effeithiol wrth ddarparu’n deg i ddynion a menywod.

Prif ffrydio rhywedd

Dyma’n union fyddai strategaeth brif ffrydio rhywedd yn ei gyflawni.

Y diffiniad o brif ffrydio rhywedd yw “sicrhau bod y persbectif rhywedd yn rhan o bob cam o brosesau polisi – cynllunio, gweithredu, monitro a gwerthuso – gyda’r bwriad o hyrwyddo cydraddoldeb rhwng menywod a dynion” (Y Comisiwn Ewropeaidd).

Dylai dull o’r fath ffordd sicrhau penderfyniadau polisi a gwariant sy’n ystyriol o rywedd ym mhob rhan o’r llywodraeth. Byddai hefyd yn sicrhau nad yw prosiectau a gwaith sy’n canolbwyntio ar gydraddoldeb yn cael eu tanseilio gan benderfyniadau polisi mewn meysydd eraill.

Mae llawer o wledydd wedi bod yn llwyddiannus iawn wrth roi strategaethau o’r fath ar waith, gan gynnwys Sweden, sy’n aml yn cael ei defnyddio fel enghraifft o arfer gorau. Yn Sweden, maen nhw’n ystyried y strategaeth brif ffrydio rhywedd fel y brif strategaeth ar gyfer cyflawni targedau cydraddoldeb.

Mae hyn oll i weld yn gweithio ar nifer o lefelau. Mae Sweden yn 4ydd yn y byd yn adroddiad Fforwm Economaidd y Byd ar y bwlch rhwng y rhywiau (mae’r DU yn 26ain).

Mae cyfraddau cyflogaeth mamau Sweden gyda’r uchaf yng ngwledydd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD). Mae’r wlad yn un o’r goreuon o fewn yr UE o ran nifer y menywod yn y senedd. Yn ogystal, roedd disgwyl i gyllideb 2016 wneud cryn dipyn o newidiadau i’r system budd-dal trethi er mwyn gwella cydraddoldeb rhywiol ymhellach.

Gan fod gwledydd eraill yn mynd ar ôl strategaethau o’r fath, mae adnoddau amrywiol ar gael i ni fedru dilyn eu hesiampl.

Mae cyllidebu ar sail rhywedd yn un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol o sicrhau llwyddiant strategaethau prif ffrydio rhywedd. Mae llawer o ddulliau eraill ar gael ar y platfform IncludeGender sydd wedi ei greu gan grŵp o sefydliadau Swedeg.

Rydyn ni o’r farn y dylai Llywodraeth Cymru barhau i ddatblygu ei hymrwymiad i gydraddoldeb trwy ddatblygu strategaeth brif ffrydio rhywedd. Byddai hwn yn gam naturiol ymlaen i lywodraeth sydd wedi ymrwymo i greu Cymru fwy cyfartal, llewyrchus a gwydn.

Byddai datblygiad o’r fath yn rhoi cydraddoldeb rhywiol wrth wraidd holl waith Llywodraeth Cymru a byddai’r strategaeth yn cyfrannu’n allweddol at sicrhau Cymru ble mae merched yn llwyddo ac yn ffynnu.


Yn ein cyfres o erthyglau dros yr haf, rydym wedi tynnu sylw at y meysydd polisi allweddol a ddylai gael blaenoriaeth gan Lywodraeth Cymru.

Rydym ni’n gwybod y gallai Cymru wneud cynnydd mawr wrth fynd i’r afael â diffyg cydraddoldeb rhywiol yn y dyfodol agos, cyn belled â’n bod yn gwneud ymdrech bendant i wneud hynny. Trwy fynd i’r afael â’r materion sydd wedi eu codi yn y gyfres hon, gellid cymryd camau pwysig er mwyn sicrhau bod ein gweledigaeth ni, sef gweledigaeth o Gymru ble mae merched yn llwyddo ac yn ffynnu, yn cael ei gwireddu.

 Er mwyn trafod unrhyw un o’r pynciau yma yn bellach, mae croeso i chi gysylltu a’r tim polisi isod:

Natasha Davies – natasha.davies@chwaraeteg.com

Eira Jepson – eira.jepson@chwaraeteg.com