Os ydym am fynd i’r afael â thlodi yng Nghymru mae’n rhaid i ni siarad am ryw.

Mae adroddiad diweddaraf Sefydliad Joseph Rowntree ar fonitro tlodi ac allgáu cymdeithasol yng Nghymru ( Monitro Tlodi Ac Allgáu Cymdeithasol Yng Nghymru 2015 ) yn darparu data hanfodol am natur tlodi yng Nghymru.

Neges glir o’r adroddiad hwn yw bod tlodi mewn gwaith ar gynnydd a bod cyflog isel a gwaith rhan-amser yn ffactorau canolog yn hyn o beth.

Er bod yr adroddiad gan y Sefydliad yn ystyried y gwahaniaethau rhwng y ddau ryw credwn y dylai rhyw fod yn fwy canolog i’r drafodaeth ar dlodi.

Nid yw tlodi’n ddiduedd o safbwynt rhyw.

Mae tystiolaeth yn dangos bod y risgiau, yr achosion a’r profiadau o dlodi yn wahanol ar gyfer dynion a menywod, gyda sefyllfa menywod yn y cartref ac yn y gweithle yn ffactorau allweddol sy’n pennu’r gwahaniaethau hyn ( Prifysgol Rhydychen, Poverty Through a Gender Lens, 2014 ).

Os na fydd hyn yn cael ei gydnabod, bydd strategaethau gwrthdlodi yn methu â mynd i’r afael ag achosion sylfaenol tlodi i ran fawr o gymdeithas.

Mae llawer mwy o fenywod na dynion mewn gwaith rhan-amser, cyflog isel. Menywod sydd yn 80% o’r holl swyddi rhan-amser yng Nghymru ac mae 75% o’r swyddi hyn ym meysydd gweinyddu, gwasanaethau personol, gwerthiant a galwedigaethau elfennol fel glanhau.

Mae cyfartaledd cyflog y swyddi hyn yn llai na £8,000 y flwyddyn ( WAVE Cymru, Working Patterns in Wales, 2014 ).

Yn aml, sefyllfa cyflogaeth menywod sy’n pennu a yw aelwyd yn byw mewn tlodi gan fod incwm y fenyw yn 2il incwm neu dyna’r unig incwm. ( Prifysgol Rhydychen, Poverty Through a Gender Lens, 2014 ).

Hyd yn oed yn 2015, ni allwn drafod safle menywod yn y gweithle heb siarad am ofal plant.

Mae’r canfyddiad parhaus bod menywod yn ofalwyr yn gyntaf ac yna’n enillwyr cyflog yn golygu bod diffyg gofal plant fforddiadwy, hygyrch, yn llywio dewisiadau gyrfaoedd menywod.

Mae hyn yn golygu nad yw llawer yn gweithio i’w potensial llawn ac yn gweithio mewn swyddi rhan-amser ar gyflog isel y gwyddom sy’n eu gwneud yn fwy tebygol o fyw mewn tlodi.

Dylid canmol Llywodraeth Cymru am ei hymrwymiad parhaus i drechu tlodi. Credwn y gellid cryfhau polisïau a rhaglenni i leihau lefelau tlodi drwy fabwysiadu dull wedi’i deilwra o fynd i’r afael ag achosion sylfaenol tlodi ymysg menywod.

Dylai hyn gynnwys:

  • Herio’r syniad bod menywod yn ofalwyr yn gyntaf ac yna’n enillwyr cyflog.
  • Sicrhau bod gofal plant fforddiadwy a hygyrch ar gael, faint bynnag eu hincwm.
  • Annog arferion gweithle modern, gan gynnwys gwaith rhan-amser a rhannu swyddi, ar lefelau uwch, fel nad yw menywod yn cael eu gorfodi i weithio o dan eu potensial.
  • Gwneud Cymru’n wlad Cyflog Byw
 

Ysgrifennwyd gan Natasha Davies, Partner Polisi Chwarae Teg.