Roedd y frwydr rhwng y ddelfryd a realiti.

Roedd sut roedd menywod yn y gweithle yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn cael eu gweld yn amrywio, ond roedd syniadau’n cael eu llywio i raddau helaeth gan y frwydr rhwng yr angen i lenwi’r swyddi gweigion yn sgil ymadawiad y dynion i’r rhyfel a’r awydd i gynnal y ddelwedd fenywaidd draddodiadol o’r fenyw fel gwraig a mam.

Roedd llawer o’r swyddi y bu gofyn i fenywod eu cyflawni yn wrthgyferbyniad llwyr i’r delweddau benywaidd oedd yn gyfarwydd i bobl.

I gymdeithas a oedd yn ceisio dygymod ag un o’r rhyfeloedd mwyaf erchyll a phellgyrhaeddol ei effaith mewn hanes, roedd gweld menywod mewn dillad dynion yn gwneud gwaith trwm, corfforol yn atgoffa rhywun eto fyth am y rhyfel a’i effaith ar eu bywydau.

I’r Llywodraeth, roedd cadw’r status quo cyhyd ag y bo modd ac addo y byddai pethau’n dychwelyd i fod fel yr oeddynt unwaith y byddai’r rhyfel ar ben yn ddylanwad allweddol ar y ffordd roedd gweithwragedd yn cael eu gweld a’u portreadu.

Roedd menywod a ymunodd â sectorau a oedd yn draddodiadol yn rhai dynion yn cael eu gweld fel gweithwyr dros dro na fyddai’n medru cystadlu â dynion medrus o safbwynt maint nac ansawdd yr allbwn.

Amlygwyd hyn yn glir yn y ffordd roedd cynlluniau disodli a rhannu yn cael eu rhoi ar waith, wrth i gyflogwyr rannu swyddi medrus yn nifer o swyddi lled fedrus neu drwy gyflogi nifer o fenywod i wneud swydd a arferai gael ei gwneud gan un dyn. Effaith y cynlluniau hyn oedd caniatáu i lawer o gyflogwyr osgoi’r rheolau a oedd yn ymwneud â chyflog cyfartal.
Roedd y frwydr rhwng y ddelfryd a realiti rôl menywod yn y rhyfel yn amlwg mewn meysydd eraill hefyd.

Er enghraifft, roedd menywod a oedd am wasanaethu fel nyrsys yn y rhyfel nid yn unig yn cael eu croesawu ond hefyd yn cael eu hannog yn frwd, ond drwgdybiaeth a wynebai menywod a oedd am wasanaethu fel meddygon.

Cafodd y wasg ei gwahardd rhag adrodd am realiti bywyd yn y ffatrïoedd arfau, yn enwedig y goblygiadau iechyd a’r peryglon, a hynny’n rhannol rhag i hynny rwystro eraill rhag gwneud y gwaith ond hefyd er mwyn gwarchod y delweddau mwy traddodiadol o fenywod.

I gymdeithas Brydeinig yn ystod y Rhyfel Mawr, roedd dyfodiad menywod i’r gweithle, ac yn fwy penodol, i rolau a oedd yn groes i’r delfrydau traddodiadol am safle’r fenyw mewn cymdeithas, yn atgoffa rhywun yn barhaus o effaith bellgyrhaeddol y rhyfel.

Cafodd hyn ddylanwad negyddol ar syniadau pobl am fenywod yn ystod ac ar ôl y rhyfel, gyda’r angen i ddychwelyd i normalrwydd ar ôl 1919 yn rhwystr mawr i fenywod a oedd am barhau i gyflawni eu rolau newydd.

Gan Natasha Davies. Twitter: @daviesna2.