Ysgol fabanod yng Nghastell-nedd yw’r sefydliad addysgol cyntaf yng Nghymru i gael cydnabyddiaeth ffurfiol am fynd i’r afael â’r stereoteipiau rhywiol ymhlith disgyblion sy’n tueddu i arwain at wahanu yn y gweithle maes o law.

Mae Ysgol Fabanod Melin wedi ennill y wobr Dysgu Ymwybodol o’r Rhywiau newydd am ei hymdrechion i ddarparu hyfforddiant arbenigol i helpu athrawon ac aelodau staff eraill i nodi a herio patrymau traddodiadol sy’n arwain at fechgyn a merched yn dangos diddordeb mewn gwahanol weithgareddau ac yn aml yn cyfyngu ar hyder a dewis disgyblion.

Fideo Sylfeini Teg.

Cymerodd 54 o ysgolion ledled Cymru ran mewn Sylfeini Teg. Wedi ymrwymo i godi ymwybyddiaeth o gydraddoldeb rhwng y rhywiau, herio stereoteipiau rhyw, ac yn dileu rhwystrau i ddysgu. Gwyliwch y fideo ar YouTube: Bywyd Trwy’r Lens Rhyw.

Cafodd y wobr, sy’n cael ei chyflwyno i’r ysgol gan y Dirprwy Weinidog Sgiliau a Thechnoleg, Ken Skates, ei chreu o dan y rhaglen arloesol Sylfeini Teg, a drefnwyd gan Chwarae Teg, y corff sy’n gweithio i greu Cymru lle gall menywod lwyddo a ffynnu.

Ymysg pethau eraill, mae Sylfeini Teg yn annog athrawon i ddileu stereoteipiau rhywiol trwy ddefnyddio modelau rôl megis menywod sy’n adeiladwyr, yn ddiffoddwyr tân, yn wyddonwyr, yn fforwyr ac yn ddyfeiswyr a dynion sy’n athrawon, yn ofalwyr neu’n nyrsys.

Mae’r rhaglen hefyd yn eu helpu i annog plant i roi cynnig ar weithgareddau anhraddodiadol – naill ai trwy chwarae rôl, adrodd stori neu ddefnyddio pypedau neu ddolis – ac i siarad â phlant yn rheolaidd am y rhywiau a stereoteipiau.

Ers cofrestru ar gyfer hyfforddiant Sylfeini Teg i’w staff tua 18 mis yn ôl, mae’r ysgol wedi cael canlyniadau rhagorol, gyda mwy o integreiddio ymhlith ei disgyblion wrth ddysgu a chwarae ac mae’r merched yn enwedig wedi ennill llawer mwy o hyder.

Mae’r hyfforddiant arloesol wedi helpu athrawon, cynorthwywyr dysgu ac aelodau staff eraill i hau hadau cydraddoldeb rhywiol trwy annog plant i weld bod modd i’r naill ryw neu’r llall roi cynnig ar unrhyw weithgaredd neu alwedigaeth.

Trwy hyfforddiant ymwybyddiaeth, mae staff wedi gallu darparu’r cwricwlwm mewn ffordd sy’n decach i’r rhywiau a newid canfyddiadau traddodiadol ynglŷn â rolau ac ymddygiadau merched a bechgyn. Aeth yr ysgol ati hefyd i ddatblygu Cynllun Cydraddoldeb Strategol a oedd yn cynnwys mesurau pwrpasol i geisio gwella hyder, hunan-barch a dyheadau merched a chodi lefelau cyrhaeddiad cyffredinol disgyblion.

Mae’r mesurau hyn yn cynnwys cyfleoedd i ferched weithio mewn grwpiau bach er mwyn archwilio eu diddordebau a’u cryfderau a mynegi eu barn mewn amgylchedd diogel.

Cafwyd canmoliaeth gan y Dirprwy Weinidog i ymrwymiad yr ysgol i greu amodau dysgu sy’n niwtral o ran y rhywiau. Meddai: “Mae’r agweddau a’r ddealltwriaeth mae bechgyn a merched yn eu datblygu yn ystod y Cyfnod Sylfaen yn gosod y sylfeini ar gyfer y dyfodol. Er mwyn i Gymru ffynnu, rhaid i ni allu manteisio ar yr holl ddoniau sydd ar gael, ac mae hynny’n golygu merched a bechgyn yn dewis sgiliau a gyrfaoedd sy’n gweddu i’w gallu, ac yn rhydd o unrhyw ragdybiaethau. Rhaid i’r broses honno ddechrau yn y blynyddoedd cynnar.”

Meddai Jane Davies, pennaeth dros dro Ysgol Fabanod Melin: “Rydyn ni’n credu bod hwn yn fater pwysig iawn. Gall canfyddiadau ac agweddau ystrydebol tuag at rôl y rhywiau gael eu hatgyfnerthu gan addysg y blynyddoedd cynnar oni bai ein bod ni fel athrawon yn mynd i’r afael â nhw ac yn annog y disgyblion i feithrin safbwyntiau ehangach, iachach a mwy cynhwysol o’r byd.

“Rydyn ni wedi mabwysiadu agwedd flaengar at y mater hwn ers peth amser, ond mae Sylfeini Teg wedi darparu’r fframwaith i symud pethau ymlaen mewn ffordd strwythuredig a chyflawni canlyniadau mesuradwy.”

Meddai Joy Kent, Prif Weithredwr Chwarae Teg: “Mae Ysgol Fabanod Melin wedi gweithio mewn partneriaeth â Sylfeini Teg i greu amgylchedd dysgu sy’n ymwybodol o’r rhywiau ac mae wedi ymrwymo i godi ymwybyddiaeth o gydraddoldeb rhywiol a gwella eu gallu i herio stereoteipiau rhywiol.”